Tự sự (phần cuối)

Cả đời nầy, tôi không thể nào quên lần đầu tiên nhà tôi sắm một chiếc máy casset. Đó là niềm kiêu hảnh cả thời thơ ấu của tôi với đám con nít lớn lên ven kinh xáng. Lần đầu tiên, một nhóc 8 tuổi như tôi được nghe tiếng hát vang vang phát ra từ nhà mình lúc 3h sáng. Kỳ diệu, không bao giờ giai điệu: Quê ngoại tôi ở mãi trong đồng sâu, quê ngoại tôi có rất nhiều cau, có rất nhiều trầu. Quê ngoại tôi có nhiểu muỗi mắc, cũng có nhiều đĩa vắt ớ ơ ờ ơ...Ai đi đâu đã từ lâu...

Được truyền đi bởi giọng ngân ngọt ngào, ai oán của cô ngọc hương, chú tấn tài trong đêm lịch sữ ấy làm sao có thể lu mờ trong tiềm thức của tôi. Cái da diết khi nghĩ về quê, nghĩ về tuổi thơ của mình, phải chăng cũng từ đây mà có. Cả nhà tôi, hầu như ai cũng hát được cải lương. Nhưng người ngoài nhìn vào khó biết. Vì chưa bao giờ ba tôi hát khi ngà say, mẹ tôi không ngồi hát khi ăn đám dự đình, anh tôi không ngân vọng cổ khi say đắm với mối tình đầu của mình. Nhưng tất thảy, mọi người đều gói ghém và cất giữ cẩn thận những lời ca điệu lý. Chị dâu không bật media khi ru cháu mà cất giọng ầu ơ ai oán.

Trời mưa lâm râm, ướt dầm bông sói

Bậu đi lấy chồng sao hổn nói qua hay...

Bông ô môi

Gió cuốn rụng đầy ven sông

nhìn mây trời mênh mông...

rồi dìu dặt:

Nếu em là trác văn quân

thì anh sẽ là chàng tư mã

mượn khúc phượng cầu hoàng...

Anh trai dành một ngăn vừa phải của valy để mang theo mấy đĩa cd cải lương trong mấy năm học hành ở đất thủ đô. Ba lưu trong điện thoại mình những đoạn tuồng: lưu bình dương lễ, tiếng trông mê linh...rồi cắm tai nghe, giết thời gian trong những chuyến công tác nước ngoài. Cải lương, như một thứ gia sản mà cả nhà luôn gìn giữ.

Tôi cám ơn cải lương vì nhờ nó mà tôi yêu non nước tôi hơn, yêu một cách nhẹ nhàng, tự nhiên không gò ép; tôi ghi nhớ dữ sách dễ dàng hơn.

Những ngày đi lọc, bạn bè ngạc nhiên sao mà tôi nhớ dai, sao mà tôi học hành ung dung thế. Trong khi mọi người vật vã ra với những bậc công thần, những trận đánh đầy rẫy con chữ, niên đại thì tôi chỉ cần nhẩm đi nhẩm lại tí xíu cho nó khoa học hơn thôi. Tất thảy tôi đã nẳm lòng vì có tiếng trống mê linh, hoàng hậu của hai vua, vì có câu thơ yên ngựa, vì rạng ngọc côn sơn, tâm sự ngọc hân và vì lời thề đất mũi...Những biến thiên, những thăng trầm sông núi như hào hùng, như sống động trong từng câu ca, trong từng lớp diễn. Cải lương đâu chỉ là tấn tuồng trộn lẫn hỉ, nộ, ái, ố, dục, lạc, để thiên hạ mua vui...

NGHĨA TỬ , NGHĨA TẬN

Cải lương làm tôi trưởng thành sớm hơn cái tuổi của mình. Vì sau những lời ca đã khép là những trăn trở cho tình đời, tình người, cho đạo lý, cho nhân luân. Tôi đã từng là đứa trẻ không dễ dàng quên những xề, liu, xang, cống...Khi tuồng đã vãn, nên cứ phải vấn vương với chuyện làm người như thế nào cho phải lẽ. Trong khi cái tuổi vẫn là ăn không no lo hoài chưa tới. Trạng thái chênh vênh mãi trong suốt kiếp người, có lẽ, căn nguyên cũng do đây.

Tôi yêu cải lương bởi những vẻ đẹp tự thân của nó. Tôi thành kính vì những lời câu hát đã dệt nên một góc tâm hồn mình. Tôi gìn giữ nó vì nó là bóng dáng quê hương. Nơi mà chỉ đến khi nào tàn tro thấm đất tôi mới có thể trở về vĩnh viễn.

HẾT